چگونه آدم های سخت زندگی، ما را زودتر پیر می کنند؟

همه‌ی ما در نزدیکانمان کسی را داریم که هر بار تماس می‌گیرد یا دورهمی‌ای در کار است، از قبل دلمان شور می‌افتد. یک فامیل همیشه ایراد‌گیر، همکاری که مدام کار را سخت می‌کند، یا دوستی که هر گفت‌وگو با او انرژی‌مان را می‌گیرد. معمولاً فکر می‌کنیم اثر این آدم‌ها فقط روی حال‌وهوای ماست. اما آیا ممکن است بدن‌مان هم این فشار را «ثبت» کند؟

پژوهشی تازه که در یکی از معتبرترین مجله‌های علمی آمریکا منتشر شده، دقیقاً همین سؤال را با اندازه‌گیری سلولی بررسی کرده است.

منبع اصلی: این مطلب بر اساس مقاله‌ی «Negative social ties as emerging risk factors for accelerated aging, inflammation, and multimorbidity» نوشته شده که در مجله‌ی PNAS (مجموعه‌ی مقالات آکادمی ملی علوم آمریکا) منتشر شده است. نویسندگان: بیونگ‌کیو لی (دانشیار جامعه‌شناسی دانشگاه نیویورک)، گابریله چیچورکایته، سیون پنگ، کولتر میچل و برِیا پری. گزارش این پژوهش را در ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ (۱۱ مارس ۲۰۲۶) سایت PsyPost منتشر کرد. مقاله‌ی اصلی در PNAS | گزارش PsyPost

در این مقاله می‌خوانید:

• پژوهشگران چطور این موضوع را بررسی کردند؟
• «پیری زیستی» یعنی چه؟
• نتیجه چه بود؟
• چرا آدم‌های سخت در خانواده بیشتر آسیب می‌زنند؟
• علاوه بر پیری، چه مشکلات دیگری دیده شد؟
• محدودیت‌های پژوهش
• این یافته‌ها برای شما چه معنایی دارد؟

پژوهشگران چطور این موضوع را بررسی کردند؟

تیم پژوهشی از داده‌های یک مطالعه‌ی بزرگ سلامت در ایالت ایندیانای آمریکا استفاده کرد که شامل ۲۳۴۵ بزرگسال بود و نمونه‌ی آن نماینده‌ی جمعیت ایالت انتخاب شده بود. شرکت‌کنندگان در مصاحبه‌ای درباره‌ی شبکه‌ی اجتماعی نزدیک خود توضیح دادند و کسانی را نام بردند که «مرتب زندگی‌شان را سخت می‌کنند». پژوهشگران این افراد را hasslers نامیدند، یعنی آدم‌هایی که مرتب دردسر و تنش می‌سازند. شرکت‌کنندگان همچنین گفتند این فرد همسرشان است، عضو خانواده یا دوست.

برای سنجش سلامت بدن، از شرکت‌کنندگان نمونه‌ی بزاق گرفته شد و با ابزارهایی به نام «ساعت‌های اپی‌ژنتیک» تحلیل شد.

«پیری زیستی» یعنی چه؟

سن شناسنامه‌ای همان تعداد سال‌هایی است که از تولدتان گذشته. اما سلول‌های بدن همه با یک سرعت پیر نمی‌شوند. «پیری زیستی» نشان می‌دهد سلول‌های شما چقدر «فرسوده» عمل می‌کنند، فارغ از عددی که در شناسنامه نوشته شده است.

ساعت‌های اپی‌ژنتیک این را از روی متیلاسیون DNA برآورد می‌کنند، یعنی برچسب‌های شیمیایی طبیعی که روشن یا خاموش شدن ژن‌ها را تنظیم می‌کنند، بدون اینکه خودِ ژن‌ها تغییر کنند. پژوهشگران از دو ابزار استفاده کردند: یکی میزان آسیب انباشته‌ی سلولی و دیگری سرعت فعلی افت جسمی را می‌سنجد.

نتیجه چه بود؟

• حدود ۳۰٪ شرکت‌کنندگان دست‌کم یک «آدم سخت» در شبکه‌ی نزدیکشان داشتند.
• به‌ازای هر آدم سخت اضافه، بدن به‌طور میانگین حدود ۹ ماه پیرتر از سن واقعی‌اش بود و با سرعتی حدود ۱٫۵٪ بیشتر پیر می‌شد.
• این اثر تقریباً ۱۳ تا ۱۷ درصدِ اثر سیگار روی همان شاخص‌های پیری برآورد شد.
• زنان، سیگاری‌های روزانه، افراد با سلامت ضعیف‌تر و کسانی که تجربه‌ی تروما در کودکی داشتند، بیشتر گزارش کردند که چنین آدم‌هایی در اطرافشان هست.

اثر هر فرد به‌تنهایی کوچک به نظر می‌رسد، اما پژوهشگر ارشد تأکید می‌کند پیری زیستی انباشتی است و اختلاف‌های کوچک در طول سال‌ها جمع می‌شوند.

چرا آدم‌های سخت در خانواده بیشتر آسیب می‌زنند؟

رابطه‌ی نوع آدم سخت هم مهم بود. اگر «آدم سخت» عضو خانواده بود، ارتباطش با پیری سریع‌تر از همه قوی‌تر بود. پژوهشگر ارشد دلیلش را «گریزناپذیر بودن» نقش‌های خانوادگی می‌داند: از رابطه‌ی خانوادگی با تعهد و مسئولیت و مکان‌های مشترک نمی‌توان به‌آسانی خارج شد و فرد ناچار در تعامل‌های تنش‌زای تکراری می‌ماند.

جالب اینکه همسرانی که برای فرد دردسر می‌ساختند، همان ارتباط قوی را با پیری نشان ندادند. توضیح احتمالی این است که ازدواج ترکیبی از تعامل‌های منفی و حمایت‌های مثبت است.

علاوه بر پیری، چه مشکلات دیگری دیده شد؟

کسانی که آدم‌های سخت‌تری در اطرافشان داشتند، این موارد را هم بیشتر نشان دادند:

• سطح بالاتر التهاب در بدن
• نرخ بالاتر افسردگی
• شدت بیشتر اضطراب
• شاخص توده‌ی بدنی (BMI) بالاتر

به گفته‌ی پژوهشگران، تنش مکرر بین‌فردی احتمالاً سیستم پاسخ به استرس بدن را فعال نگه می‌دارد. هورمون‌های استرس ترشح می‌شود و در بلندمدت به بافت‌ها و اندام‌ها فشار می‌آورد. این توضیح یک مسیر محتمل است و در پژوهش به‌طور مستقیم اثبات نشده است.

محدودیت‌های پژوهش

قبل از نگران شدن، این نکته‌ها را در نظر داشته باشید:

• مطالعه مشاهده‌ای است. یعنی ثابت نمی‌کند «آدم‌های سخت باعث پیری سریع‌تر می‌شوند». فقط می‌گوید این دو با هم دیده می‌شوند.
• احتمال علیت معکوس: شاید کسانی که سریع‌تر پیر می‌شوند یا حال بدتری دارند، بیشتر تنش‌زا برخورد می‌کنند و تعامل‌های منفی بیشتری جذب می‌کنند.
• سوگیری ادراکی: کسی که حال روحی منفی‌تری دارد ممکن است رفتارهای معمولی را «آزاردهنده» بداند.
• عوامل مخدوش‌کننده: عامل‌هایی مثل وضعیت سلامت یا سبک زندگی می‌توانند هر دو را تحت تأثیر قرار دهند.
• نمونه فقط از یک ایالت آمریکا بود.

پژوهشگران برای کم کردن این خطاها از سوابق پزشکی الکترونیکی، پیگیری بعدی شرکت‌کنندگان و تحلیل‌های حساسیت استفاده کردند. آن‌ها می‌گویند این کنترل‌ها اطمینان را بالا می‌برد، اما برآورد علّی نیست. گام بعدی‌شان مطالعه‌های بلندمدت است که همان افراد را سال‌ها دنبال می‌کند.

این یافته‌ها برای شما چه معنایی دارد؟

این پژوهش راهکار درمانی آزمایش نکرده است. پس موارد زیر توصیه‌های عمومی‌اند، نه نتیجه‌ی مستقیم مقاله:

• ترسی نداشته باشید. اثر گزارش‌شده کوچک و مقایسه‌ای است، نه حکم قطعی. نباید هر مخالفتی را «سمی» بدانید.
• شناسایی کنید، قطع نکنید. ببینید کدام رابطه‌ها بیشتر از همه انرژی‌تان را می‌گیرند. لازم نیست رابطه را قطع کنید. گاهی مرزبندی سالم (مدت، موضوع و تعداد تماس) کافی است.
• حمایت را تقویت کنید. پژوهشگر ارشد تأکید می‌کند سلامت اجتماعی فقط «آدم داشتن» نیست، اینکه ارتباط‌های نزدیک منبع حمایت باشند یا منبع فشار مزمن، اهمیت دارد.
• از خودتان هم بپرسید. اگر خودتان در دوره‌ی سختی هستید، ممکن است رفتارهای دیگران را منفی‌تر ببینید. گفت‌وگو با یک مشاور می‌تواند کمک کند.
• اگر فشار رابطه‌ای شما را از پا انداخته یا افسردگی و اضطراب دارید، از متخصص سلامت روان کمک بگیرید.

سخن پایانی

وقتی از پیری سالم حرف می‌زنیم، معمولاً به ورزش و تغذیه فکر می‌کنیم. این پژوهش یادآوری می‌کند که محیط اجتماعی، به‌ویژه رابطه‌های سخت و گریزناپذیر، می‌تواند بخشی از معادله‌ی پیری باشد. هنوز باید منتظر مطالعه‌های بلندمدت ماند، اما همین حالا می‌توانیم به کیفیت روابط نزدیک‌مان بیشتر توجه کنیم.

شما چه فکر می‌کنید؟ آیا تجربه‌ای دارید که رابطه‌ای پرتنش روی سلامت جسم یا روان شما اثر گذاشته باشد؟ در کامنت‌ها بنویسید.

منابع:
Lee B., Ciciurkaite G., Peng S., Mitchell C., Perry B. L. Negative social ties as emerging risk factors for accelerated aging, inflammation, and multimorbidity. PNAS. https://doi.org/10.1073/pnas.2515331123
Dolan E. W. (2026). The difficult people in your life might be making you biologically older. PsyPost. لینک گزارش